De tafels: strategie of stampen?

Tafels horen bij de basisvaardigheden in het rekenonderwijs. Zonder een stevige beheersing wordt rekenen in de bovenbouw (en later) al snel lastig. Het goed beheersen van de tafels zorgt namelijk voor ruimte in het werkgeheugen voor andere bewerkingen. Maar hóe leer je kinderen de tafels? Moet je ze vooral stampen of juist inzetten op strategieën?

Veel leerkrachten herkennen dit dilemma. Waar de een de stopwatch pakt en kinderen stimuleert om sneller te worden, vraagt de ander zich af: begrijpen ze
eigenlijk wel wát ze opdreunen?

Eerst begrijpen, dan automatiseren

Onderzoek en rekenmodellen (bijvoorbeeld het handelingsmodel) laten zien dat het belangrijk is om te starten met begrip: wat betekent vermenigvuldigen eigenlijk?
Kinderen ontdekken dit door verhalen, materialen en tekeningen. Ze zien bijvoorbeeld dat 3×4 betekent: 3 groepjes van 4. Breng kinderen in situaties waardoor ze het belang en het nut zien van vermenigvuldigen. Pas daarna komt de stap naar strategieën:

• Steunsommen leren (2x, 5x en 10x van elke tafel).
• Van daaruit strategieën toepassen zoals 1x meer (van 2x naar 3x), 1x minder (van 5x naar 4x), of omkeren (7×8 wordt 8×7).

Zo krijgen kinderen een “gereedschapskist” aan manieren om sommen op te lossen. Het stampen komt pas daarna: pas als de strategieën zitten, heeft het zin om te oefenen op snelheid en vlotheid. Leerlingen moeten naast de aangeleerde strategieën ook voldoende tijd krijgen om de tafels te oefenen.

Wanneer het niet lukt…

Toch lukt het sommige leerlingen niet om de tafels onder de knie te krijgen. Extra oefenen helpt dan vaak niet, tenzij je eerst teruggaat naar de basis. Kijk als leerkracht naar deze punten:

1. Zijn de steunsommen echt geautomatiseerd?
   Kan een leerling direct antwoorden op bijvoorbeeld 2×7, 5×9 of 10×6?
2. Worden de strategieën toegepast?
   Snapt de leerling dat 9×7 te vinden is via 10×7 = 70 en dan 70–7 = 63?
3. Zijn de optel- en aftreksommen tot 100 vlot genoeg?
   Zonder die vaardigheid lukt “1x meer” of “1x minder” niet goed.

Pas als deze bouwstenen aanwezig zijn, kun je effectief oefenen met snelheid. Anders blijf je hangen in herhaald optellen en dat belemmert verder leren.

Als het dan nog niet lukt…

Voor sommige leerlingen lijkt het beheersen van de tafels onbereikbaar te blijven. Er kan sprake zijn van ernstige rekenproblemen of dyscalculie. Voor deze kinderen helpt het om te werken met compleet uitgeschreven tafels. In eerste instantie inclusief het antwoord. Laat het kind de tafel oplezen en klok hoeveel tijd dit kost. Vervolgens gaat het kind proberen deze tijd te verbeteren. Oefen dit verder (ook thuis) met de antwoorden erbij, maar later ook zonder antwoorden. Als het uiteindelijk lukt om de tafel uit het hoofd op te zeggen binnen 20 seconden is de tafel ‘binnen’. Pak vervolgens een nieuwe tafel aan op dezelfde manier. Vergeet niet de voorgaande tafel(s) regelmatig te herhalen.

Tips voor in de klas

• Gebruik visuele ondersteuning: laat kinderen tafels verbeelden met blokjes, tekeningen of de getallenlijn.
• Oefen hardop: laat kinderen sommen uitspreken in hele zinnen (die ze tegelijkertijd zien) dit ondersteunt onthouden.
• Maak het spelenderwijs: werk met tijdspellen, tafelbingo of duo-oefeningen.
• Blijf herhalen: ook als een tafel al beheerst lijkt, regelmatig onderhouden voorkomt terugval. Dagelijks 10 minuten herhalen is in het begin, en zeker voor kinderen die veel moeite houden, belangrijk.
• Differentieer in aanpak: sommige kinderen hebben meer baat bij herhalen en tempo, anderen bij betekenis en strategie.

Investeren loont

Het lijkt soms sneller om kinderen de tafels “gewoon” te laten stampen. Maar wie de tijd neemt voor begrip en strategie, legt een fundament dat veel langer meegaat. Leerlingen krijgen niet alleen de tafels in hun hoofd, maar krijgen ook inzicht in hoe ze sommen kunnen herleiden. Hierdoor kunnen ze flexibeler en zelfverzekerder rekenen.