De meldplicht: tussen opblazen en bagatelliseren 

Eén van de maatregelen uit het wetsvoorstel betreft een uitbreiding van de huidige meld-, overleg- en aangifteplicht (MOA), vaak afgekort tot ‘de meldplicht’. Per 1 juli 2024 is deze wet al aangescherpt, sindsdien vallen er naast seksueel misbruik ook vormen van seksuele intimidatie in het openbaar onder seksueel grensoverschrijdend gedrag. De meld- en overlegplicht gaat met het huidige wetsvoorstel ook gelden bij mogelijke seksuele intimidatie door iemand met een taak of functie richting een leerling of student en bij meerderjarige leerlingen of studenten. Veel scholen zijn kritisch op deze aanscherping, in de praktijk zou deze volgens hen tot verkramping kunnen leiden. 

Vanuit het externe vertrouwenswerk herken ik het ongemak op het gebied van de meldplicht, dat ongemak is er met de huidige meldplicht ook al vaak. Dit komt met name, omdat de meldplicht al geldt bij vermoedens van seksueel misbruik of intimidatie. Voor velen voelt een vermoeden niet als voldoende reden om te melden. Want wat als dat vermoeden niet blijkt te kloppen? Beschadig ik de aangeklaagde niet als het niet waar blijkt te zijn? Daarnaast wordt intimidatie gezien als een te weinig concrete reden om te melden. Want wat is intimidatie? En is dit niet een grijs gebied, wat voor de een seksuele intimidatie is, kan voor de ander gewoon een grapje zijn? Blaas ik door te melden een situatie niet onnodig op? 

Deze belemmeringen maken dat er in de praktijk kritische situaties worden gebagatelliseerd en er (te) weinig wordt gemeld.  Er is op dit gebied slechts een topje van de ijsberg in beeld. De vraag is of de voorgestelde wetsuitbreiding gaat helpen om een groter gedeelte van de ijsberg te onthullen. Ik vraag me af of met het wetsvoorstel het onderliggende ongemak zoals geschetst weggenomen wordt. Daarmee zeg ik niet dat het wetsvoorstel onnodig of onwenselijk is. Maar er is meer nodig. Het wetsvoorstel zet in op de situatie als het kwaad al geschied is. Mooier zou het zijn als het helemaal niet tot melding hoeft te komen. Dan is het nodig dat er, ook op beleidsgebied, meer gedacht wordt vanuit preventie. Dat de focus komt  te liggen op het voorkómen van meldingsplichtige situaties in plaats van op het curatief afhandelen ervan. Een eerste stap is om het ongemak als schoolteam bespreekbaar te maken. Gesprekspunten zouden kunnen zijn:

• Wat maakt de meldplicht ongemakkelijk? 
• Hoe spreken wij elkaar aan op gedrag? 
• Welk kader (bijvoorbeeld gedragscode) en welke concrete afspraken, scholing of ondersteuning hebben wij nodig? 
• Bespreken van casuïstiek in ‘het grijze gebied’. 

Op deze manier ontstaat er een cultuur waarbinnen sociale veiligheid een vanzelfsprekend gesprekspunt is. Ik zie hier een duidelijke taak voor interne vertrouwenspersonen. Zij zijn vanuit hun rol gericht op: 

• signaleren en adviseren, 
• geven van voorlichting en initiëren van preventieve activiteiten,
• afhandelen van klachten op het gebied van sociale veiligheid.

Het initiëren en begeleiden van gesprek over de meldplicht past goed binnen deze rol. Waarschijnlijk hebben de opstellers van het wetsvoorstel deze kans ook gezien, want in het wetsvoorstel is een van de andere maatregelen de verplichte aanstelling van een interne en een externe vertrouwenspersoon. De externe vertrouwenspersoon kan op zijn/ haar beurt de interne vertrouwenspersoon begeleiden en scholen. Zo wordt de sociale veiligheid breed gedragen en geborgd. Met als uiteindelijk effect dat we gezamenlijk als onderwijsveld de ijsberg niet alleen beter in beeld krijgen, maar zelfs kleiner maken!